Shivneri fort information in Marathi | शिवनेरी किल्ल्याची माहिती मराठीत

Shivneri fort information in Marathi,शिवनेरी किल्ल्याची माहिती मराठीत

नमस्कार मित्रांनो स्वागत आहे तुमचे आपल्या वेबसाईटवर आज आपण या लेखात पाहणार आहोत Shivneri fort information in Marathi | शिवनेरी किल्ल्याची माहिती मराठीत हा किल्ला मराठी साम्राज्यासाठी का महत्वाचा आहे हे तर तुम्हाला किल्ल्याच्या नावावरूनच समजले असेल कारण छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा जन्म या किल्ल्यावर झाला. या किल्ल्याची संपूर्ण माहिती आज आम्ही तुम्हाला या लेखात देणार आहोत

शिवनेरी किल्ला हा पुण्याच्या उत्तरेला जुन्नर हा एक डोंगरी किल्ला आहे. हे मराठा साम्राज्याचे संस्थापक छत्रपती शिवाजी यांचे जन्मस्थान आहे. हा किल्ला शिवाजीचे वडील शहाजी राजे यांनी आपल्या मुलाला आणि पत्नी जिजामाता यांना आक्रमक आणि नैसर्गिक आपत्तींपासून सुरक्षित ठेवण्यासाठी बांधला होता.

हा किल्ला ट्रेकर्ससाठी आनंददायी आहे, दोन मार्गांनी पोहोचता येते, एक योग्य प्रकारे तयार केलेला रस्ता आहे जो तुम्हाला दक्षिणेकडील टेकडीवर घेऊन जातो.

Shivneri fort information in Marathi | शिवनेरी किल्ल्याची माहिती मराठीत

इतिहास

शिवनेरी हे इ.स.च्या पहिल्या शतकापासून बौद्ध अधिराज्याचे ठिकाण म्हणून ओळखले जाते. येथील लेणी, दगडी बांधकाम आणि पाण्याची व्यवस्था इ.स. पहिल्या शतकापासून वस्तीची उपस्थिती दर्शवते. देवगिरीच्या यादवांच्या ताब्यात असल्याने शिवनेरी हे नाव पडले.

Shivneri fort information in Marathi

या किल्ल्याचा उपयोग प्रामुख्याने देशातून कल्याण या बंदर शहराकडे जाणाऱ्या जुन्या व्यापारी मार्गावर पहारा ठेवण्यासाठी केला जात असे. १५ व्या शतकात दिल्ली सल्तनत कमकुवत झाल्यानंतर हे ठिकाण बहमनी सल्तनतकडे गेले आणि नंतर ते १६व्या शतकात अहमदनगर सल्तनतकडे गेले.

1595 मध्ये, शिवाजी भोसले यांचे आजोबा मालोजी भोंसले नावाच्या मराठा सरदाराला अहमदनगरचा सुलतान, बहादूर निजाम शाह यांनी सक्षम केले आणि त्याने त्याला शिवनेरी आणि चाकण दिले. छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म 19 फेब्रुवारी 1630 रोजी किल्ल्यावर झाला आणि त्यांचे बालपण तेथेच गेले.

किल्ल्याच्या आत शिवाई देवीला समर्पित एक लहान मंदिर आहे, ज्यांच्या नावावरून शिवाजी हे नाव पडले. 1673 मध्ये इंग्रज प्रवासी फ्रेज याने किल्ल्याला भेट दिली आणि त्याला तो अजिंक्य वाटला. त्याच्या नोंदीनुसार, किल्ल्यामध्ये सात वर्षे हजार कुटुंबांचे पोट भरण्यासाठी पुरेसा होता. तिसर्‍या अँग्लो-मराठा युद्धानंतर १८२० मध्ये हा किल्ला ब्रिटिश राजवटीत आला.

२०२१ मध्ये, युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांच्या तात्पुरत्या यादीत “महाराष्ट्रातील मराठा मिलिटरी आर्किटेक्चरच्या अनुक्रमांक नामांकनाचा भाग म्हणून समाविष्ट केले गेले.

वास्तुकला

शिवनेरी किल्ला हा त्रिकोणी आकाराचा डोंगरी किल्ला आहे आणि त्याचे प्रवेशद्वार टेकडीच्या नैऋत्य बाजूने आहे. मुख्य दरवाज्याशिवाय किल्ल्यावर एक प्रवेशद्वार आहे, ज्याला स्थानिक भाषेत साखळी दरवाजा म्हणतात, जिथे किल्ल्याच्या दरवाज्यापर्यंत चढण्यासाठी साखळदंड बांधावे लागतात.

किल्ल्याचा विस्तार 1 मैल (1.6 किमी) पर्यंत सात सर्पिल सु-संरक्षित दरवाजे आहेत. किल्ल्याभोवती मातीच्या भिंती आहेत. किल्ल्याच्या आत, प्रार्थनागृह,मशीद या प्रमुख इमारती आहेत. जेथे फाशीची शिक्षा दिली जात होती.

या किल्ल्याचे संरक्षण करणाऱ्या अनेक दरवाजे आहेत. गडाच्या अनेक दरवाज्यांपैकी मान दरवाजा हा एक दरवाजा आहे. त्याला ट्यूनचे मूळ देखील म्हणतात. किल्ल्याच्या मध्यभागी एक पाण्याचे तळे आहे ज्याला ‘बदामी तलाव’ म्हणतात, आणि या तलावाच्या दक्षिणेला जिजाबाई आणि तरुण शिवाच्या मूर्ती आहेत.

किल्ल्यात गंगा आणि यमुना नावाचे दोन पाण्याचे झरे असून त्यात वर्षभर पाणी असते. या किल्ल्यापासून दोन किलोमीटर अंतरावर लेण्याद्री लेणी नावाची बौद्ध दगडी लेणी आहेत, जी महाराष्ट्रातील अष्टविनायक मंदिरांपैकी एक आहे. हे संरक्षित स्मारक म्हणून घोषित करण्यात आले आहे.

शिवनेरी किल्ल्यातील काही आकर्षण स्थळे

बदामी तलाव

शिवनेरी किल्ल्याच्या मध्यभागी हा एक छोटा तलाव आहे.

देवी शिवाई मंदिर

किल्ल्याच्या आत शिवाई देवीचे छोटेसे मंदिर आहे. या देवीच्या नावावरूनच शिवाजी हे नाव पडले.

लेण्याद्री लेणी

शिवनेरी किल्ल्यापासून दोन किलोमीटर अंतरावर आपण लेण्याद्री लेणी पाहू शकतो. इतिहास सांगतो की, पार्वतीला विनायक हा तिचा मुलगा हवा होता आणि तिने या लेण्यांमध्ये जवळपास 12 वर्षे तपश्चर्या केली होती.

पाण्याचे झरे

शिवनेरी किल्ल्याच्या आत आपण दोन प्रसिद्ध पाण्याचे झरे पाहू शकतो. त्यांना गंगा-जमुना म्हणतात. येथे वर्षभर पाणी उपलब्ध असते.

शिवजन्मस्थान

हे शिवजन्मस्थान आहे. स्थानिक लोक याला धार्मिक स्थळ मानतात आणि स्थानिक लोक शिवमंदिर म्हणूनही ओळखतात.

शिवनेरी किल्ल्यावर कसे जावे ?

जवळचे शहर असलेल्या पुणे शहरातून आपण शिवनेरी किल्ल्यावर पोहोचू शकतो. पुणे शहरातून राज्य परिवहनच्या अनेक बसेस उपलब्ध आहेत. पुण्यातील शिवाजी नगर बसस्थानकाच्या पुणे रेल्वे स्थानकावर बसमध्ये चढून जुन्नरला जावे लागते. तुमच्या प्रवासाच्या प्रत्येक थांब्यावर पर्यटक सुविधा उपलब्ध आहेत. तुम्ही फ्लाइट, ट्रेन किंवा एमएसआरटीसी शिवनेरी बसने प्रवास करू शकता.

हे नक्की वाचा :

Leave a Comment